Nema boljeg načina za rashlađivanje grada od stabala. Zrela stabla mogu spustiti temperaturu vazduha u svojoj blizini i za nekoliko stepeni. Drveće ne samo da hladi, već upija CO₂ i čestice iz vazduha, smanjuje buku i samim time povećava vrijednost nekretnine.
Toplotni valovi su oduvijek prisutni ali su oni sve izraženiji u poslednjih nekoliko godina. Naročito su valovi ljetne vrućine izraženi u gradskim sredinama, prvenstveno zbog širenja gradova i sve većeg broja “staklenih” zgrada koje ne posjeduju svoje zelene zone.
Trend je da se okolo samih zgrada asfaltiraju parkinzi bez travnatih površina a stabla kao da su “zabranjena”.
Istraživači Univerziteta “Fridrih Šiler” u Jeni razvili su test koji se može koristiti za određivanje ekološkog kvaliteta privatnih vrtova kao i zelenih zona okolo stambenih zgrada u gradskim sredinama.
Tzv. indeks vrtnog biodiverziteta ocjenjuje 15 jasno prepoznatljivih obilježja poput živih ograda, zelenih površina sa samoniklim cvijećem te na osnovu toga određuje „vrijednost biodiverziteta“. Na taj način postaje vidljivo u kojoj mjeri vrt pruža životni prostor za biljke, insekte i ptice.
Zelene zone okolo zgrada mogu pružiti staništa za biljke, insekte, ptice i druge životinje. S prirodnim elementima, travnatim površinama sa samoniklim cvijećem, grmljem i granjem drveća, one značajno doprinose očuvanju biodiverziteta, a također poboljšavaju urbanu, gradsku klimu.
S obzirom da sve veći gubitak prirodnih staništa predstavlja velik problem za mnoge biljne i životinjske vrste, zelene zone okolo zgrada i vrtovi mogu pružiti vrijedna alternativna staništa. Iako se jedan zeleni pojas ili vrt može činiti malim, više njih zajedno čine veliko, međusobno povezano područje u kojem pojedinačne zone i vrtovi funkcionišu poput ekološkog koridora.
Pored uticaja na biodiverzitet, drveće djeluje i kao prirodni klima uređaj za gradove, jer stvara mikroklimu koja snižava temperaturu. U sjeni drveća temperatura može biti i nekoliko stepeni niža nego na direktnom suncu. Tokom vala vrućina gradske sredine mogu biti i do 12 stepeni toplije od periferije.
Jedan od načina da se izbjegne ova “klimatska kriza” bio bi, da se umjesto ulaganja u rashladne uređaje i različite vještačke materijale riješenje potraži ispod lišća, u debeloj hladovini nekog hrasta, topole ili jasena.
Biljke pomažu u hlađenju atmosfere pomoću evapotranspiracije, pojave koja kombinuje direktno isparavanje vode iz zemljišta i transpiraciju iz biljaka. Prema Francuskoj agenciji za zaštitu životne sredine – “ADEME” zrelo stablo moglo bi ispariti i do 450 litara vode.
Ekvivalentno čak pet klima uređaja koji rade dvadeset sati! “ADEME” ističe da su stabla dvostruko korisna jer pomažu u stvaranju sjene i ujedno ograničavaju odsjaj sunca na zidovima zgrada i na zemljištu.
– Po Članu 4. Zakona o prostornom planiranju i građenju Brčko Distrikta principi na kojima se zasniva prostorno planiranje su između ostalog i:
a) zaštita prostora u skladu sa principima održivog razvoja;
b) ravnomjerni privredni, društveni i kulturni razvoj Distrikta uz
poštovanje i razvijanje prostornih specifičnosti;
c) zaštita integralnih vrijednosti prostora i racionalnog korištenja i zaštite prostora;
d) zaštita životne sredine itd.
I dok se u gradskoj sredini, na površinama koje su u gradskom vlasništvu donekle i poštuju ovi principi, prije svega organizovanjem jesenje sadnje novih stabala, privatno zemljište na kojem investitori grade zgrade je neka druga priča. Novogradnja upotpunosti zanemaruje potrebu za gradskim zelenimo, hladovinom i čistim vazduhom.
Da bi se to promjenilo, nije potrebno izmišljati toplu vodu, jednostavno se može prenijeti ono što je bilo dobro u prijeratnoj gradnji. Primjeri “Eš” naselja, naselja “Srpska Varoš” i Novo Brčko gdje je svaka zgrada opasana visokim stablima, jasno pokazuju da naš čovjek može i zna da prepozna ekološke probleme, da djeluje u pravcu njihovog ublažavanja a za svoju i dobrobit svojih sugrađana.
Dipl. ekol. Boris Kuburović
projekat “Osvijesti se” podržan је od Vlade Brčko distrikta
